• دوشنبه 28 خرداد 1403

کدام کشورها برای آینده آماده هستند؟

کدام کشورها برای آینده آماده هستند؟



■دکتر محمود سریع‌القلم، استاد دانشگاه شهیدبهشتی، در همایش جامع معدنی «دنیای‌اقتصاد» درخصوص بررسی تحولات اقتصاد سیاسی جهانی سخنانی را ایراد کرد. او در این همایش گفت: در جهانی که امروز زندگی می‌کنیم اتفاق بسیار مهمی رخ‌داده؛ دنیا به مثلثی از روسیه، آمریکا و چین تبدیل شده‌است؛ این در حالی است که حدود ۳۰سال‌پیش جهان دو‌قطبی و همه مسائل آن روشن بود. عده‌ای در کمپ شوروی بودند و عده‌ای در کمپ آمریکا. اقتصاد و سیاست و فرهنگ و... از هم تفکیک شده‌بود، اما امروز در جهانی که زندگی می‌کنیم، مثلثی داریم از سه قدرت آمریکا، چین و روسیه و سپس حدود ۱۰ کشور میان‌پایه قدرتمند جهان مانند هند، اندونزی، کره‌جنوبی، نیجریه، آفریقای‌جنوبی، شیلی، برزیل و مکزیک که مبنای رشد و توسعه جهانی از یک منظر تاریخی شده‌اند.
□ویژگی جهان امروز، وجود تناقضات است. جهان امروز با نااطمینانی‌های فراوانی روبه‌روست؛ اما یک ویژگی مهم این جهان، وجود تناقضات زیاد است. به‌عنوان مثال ترکیه عضو ناتو است، اما سامانه دفاعی خود را از روسیه تهیه می‌کند. مجارستان جزو اتحادیه اروپاست، اما در جنگ اوکراین از روسیه دفاع می‌کند. کشوری مانند عربستان از نظر امنیتی با آمریکا قفل است، اما در اوپک‌پلاس سیاست‌های نفتی خود را با روسیه هماهنگ می‌کند، ۱‌۱ هزار تحریم علیه روسیه از سمت اروپا و آمریکا برقرار شده‌است، اما در عین‌حال در سال‌۲۰۲۳، چین و روسیه ۲۴۰‌ میلیارد دلار با یکدیگر تبادل کرده‌اند و هر آنچه روسیه از تراشه و قطعات الکترونیک نیاز دارد می‌تواند از چین وارد کند. 

●جهان پر از تناقض است و همه تلاش می‌کنند خود را با سه قدرت نامبرده هماهنگ کنند، کار کنند و بهره ببرند. وقتی آمریکا یک قطعنامه علیه روسیه درخصوص جنگ اوکراین در سازمان‌ملل مطرح کرد، ۵۲ کشور از ۱۹۳ کشور به آن رای ندادند. این امر نشان می‌دهد  که کشورهای مختلف می‌توانند با سه قدرت کار کنند و از آنها بهره ببرند و در عین‌حال تلاش کنند مصالح و منافع ملی خود را پیش ببرند. حدود ۷۰۰‌ میلیارد دلار پول بانک‌های آمریکا و اروپا در ترکیه کار می‌کند، ولی ترکیه طرفدار حماس است.

○رواج شبکه‌سازی در دنیا

سریع‌القلم با اشاره به اینکه فرصت‌ها در دنیا زیادشده و کشورها به‌دنبال شبکه‌سازی هستند، اظهار کرد: نکته کلیدی برای بهره‌برداری از این دنیای پر از فرصت، این است که کشورها بتوانند با هر سه قدرت جهانی هماهنگی داشته باشند و با آنها کار کنند. هند انرژی را از روسیه می‌خرد و روابط گسترده تجاری با چین دارد ولی کشوری هم هست که توانسته نیروگاه هسته‌ای لیزری از آمریکا تامین کند. شبکه‌سازی مهم‌ترین ویژگی این جهان است؛ به‌خصوص برای کشورهایی که جغرافیا، ژئوپلیتیک، منابع کلیدی و نیروی انسانی و فیزیکی دارند. در عین‌حال همه به‌دنبال محافظ‌سازی (Hedging) هستند. به‌عنوان مثال عربستان برای اینکه بتواند از آمریکا امتیاز بگیرد با روسیه کار می‌کند، هند برای اینکه بتواند از چین امتیاز بگیرد با آمریکا کار می‌کند و ترکیه برای اینکه بتواند از اروپا امتیاز بگیرد با روسیه، بنابراین مبنای تئوریک دنیای فعلی برخلاف دنیای دوقطبی دهه‌های ۶۰ و ۷۰ و ۸۰، دنیای هجینگ است. 

■سریع‌القلم با بیان اینکه کشورهای جنوب از سال‌۱۹۷۰ به بعد نقش مهمی در تولید ناخالص داخلی جهانی داشته‌اند، عنوان کرد: آنها توانسته‌اند سهم خود از تولید ناخالص داخلی جهان را از ۱۵‌ درصد به ۳۸‌ درصد برسانند. همچنین کشورهای جنوب‌-جنوب با هم روابط گسترده برقرار کرده‌ و تبادل با یکدیگر را توسعه داده‌اند، ولی تبادل بین کشورهای شمال در حال کاهش است. بررسی‌ها نشان می‌دهد کشورهای جنوب توانسته‌اند سهم خود را از ۲۶‌ درصد صادرات کل جهان به بیش از ۴۳‌ درصد برسانند.

□آمریکا قدرت اول می‌ماند.

سریع‌القلم با اشاره به اینکه همه تلاش می‌کنند از فرصت‌های اقتصادی بهره‌برداری کنند، گفت: چین هزار پروژه عمرانی در آسیا و ۵۰۰‌ هزار مهندس در آفریقا دارد، اما در عین‌حال آمریکا دو مزیت مهم دارد که نشان می‌دهد تا حدود نیم‌قرن آینده همچنان به‌عنوان قدرت نخست دنیا خواهد بود. یکی در حوزه نظامی است که حدود ۴۷۵۰ سایت و ۲۱۹‌ هزار نظامی در بیش از ۷۵ کشور دنیا دارد. این قدرت نظامی آمریکا که تابع اقتصادی نیز دارد، نشان می‌دهد این کشور می‌تواند حضور خود را در دنیا حفظ کند.

علاوه‌بر این، بیش ۸۲‌ درصد تراکنش‌های دنیا با دلار آمریکاست که معرف قدرت اقتصادی این کشور است و این قدرت اقتصادی و نظامی نشان می‌دهد آمریکا همچنان دست برتر را خواهد داشت، اما روسیه و چین تلاش کرده‌اند و فرصت‌هایی را به‌دست آورده‌اند که جلوی نفوذ آمریکا را در برخی حوزه‌ها بگیرند، بنابراین قدرت آمریکا کم نشده، بلکه نفوذ او در دنیا کاهش‌ یافته‌است که بین این دو مفهوم تفاوت‌های اساسی وجود دارد، بنابراین این سه قدرت جهانی همچنان بالاترین نیروی میکس انرژی جهان را دارند که به آنها این فرصت را خواهد داد که همچنان بتوانند در صحنه جهانی در حوزه اقتصاد نفوذ داشته باشند.

●این استاد دانشگاه عنوان کرد: تا سال‌۲۰۴۰ پیش‌بینی می‌شود چینی‌ها ۲۲‌ درصد از نفت جهان را مصرف کنند. در حال‌حاضر اتحادیه اروپا سهم ۱۶‌ درصدی از مصرف نفت جهان دارد که به‌خاطر گسترش استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر به ۱۲‌ درصد خواهد رسید. سهم آمریکا ۱۸‌ درصد است که به ۱۴‌ درصد تقلیل پیدا خواهد کرد. سهم هند ۳‌ درصد است که تا سال ۲۰۴۰ به ۹‌ درصد افزایش پیدا خواهد کرد. آفریقا هم، اکنون سهم ۱.۵ تا ۲‌ درصدی در مصرف انرژی جهانی دارد که در سال‌های آتی ۵‌ درصد انرژی‌های جهان را در اختیار خواهد گرفت.

○نیروگاه‌های هسته‌ای؛ سلاطین آینده دنیا

سریع‌القلم در بخش دیگری از سخنان خود با بیان اینکه یکی از اتفاقات جالب نظام بین‌الملل کنونی این است که بسیاری از کشورهایی که فرصت رشد و پیشرفت دارند، بزرگان جهان در زمینه نیروگاه‌های هسته‌ای هستند، اظهار کرد: در حال‌حاضر چین حدود ۲۰۰ کلاهک هسته‌ای دارد که پیش‌بینی می‌شود تا ۲۰۳۱ این تعداد افزایش یابد و به ۱۱۰۰ کلاهک برسد. یکی از مشکلات جدی آمریکا این است که نمی‌تواند جلوی افزایش کلاهک‌های چینی را بگیرد. مهم‌ترین استراتژی آمریکا درخصوص چین، کاهش نرخ رشد اقتصادی آن کشور است، حال آنکه چینی‌ها سالانه ۲۵۰‌ میلیارد دلار برای قدرت نظامی هزینه می‌کنند؛ هرچند آمارهای دیگر این رقم را تا ۷۰۰میلیارد دلار نشان می‌دهد. در حال‌حاضر ۳۱ کشور ۴۵۰ نیروگاه هسته‌ای دارند که پیش‌بینی می‌شود این رقم تا سال‌۲۰۳۰ دو‌ برابر شود و ۱۶ کشور نیز هم‌اکنون در حال ساخت ۶۰ نیروگاه هسته‌ای هستند.

■تقسیم منابع آبی در دنیا

در کدام بخش از مناطق دنیا آب آشامیدنی کافی برای شهروندان وجود دارد؟ سریع‌القلم در این‌باره گفت: بررسی‌ها نشان می‌دهد در آمریکای‌لاتین منابع آبی زیاد است. اگر به استراتژی‌های ملی عربستان و امارات نگاه کنید، آنها در کنار چین سرمایه‌گذاری‌های بنیادی فرامرزی را انجام می‌دهند. اخیرا امارات یک شرکت تسلیحاتی ۲.۵‌ میلیارد دلاری را در برزیل خرید. در آمریکای‌لاتین جمعیت، منابع طبیعی، صادرات کشاورزی و منابع آبی وجود دارد و فرصت خوب و بزرگی برای کشورها به‌خصوص کشورهای حوزه خلیج‌فارس محسوب می‌شود که حدود ۲‌ تریلیون دلار منابع ارزی دارند. این کشورها می‌توانند در آمریکای‌لاتین سرمایه‌گذاری کنند. در حال‌حاضر مذاکرات امارات با مصر به مراحل نهایی رسیده‌است. امارات قصد دارد در منطقه مدیترانه‌ای مصر بخشی از خاک مصر را به قیمت ۳۵‌ میلیارد دلار بخرد تا در آنجا غله بکارد و آینده امارات را از نظر تامین منابع کشاورزی مستقل کند.

□مقصد سرمایه‌گذاری در حوزه‌ های‌تک

یکی دیگر از محورهای سخنان دکتر سریع‌القلم، سمت و سوی سرمایه‌گذاری در حوزه ‌های‌تک و آی‌تی بود. او ضمن اشاره به سرمایه‌گذاری‌هایی که کشورهای مختلف در زمینه‌های متفاوت داشته‌اند، مبالغ پیش‌بینی‌شده سرمایه‌گذاری در دهه‌۲۰۳۰ را تشریح کرد. به گفته او در حوزه ۵G در سال‌۲۰۲۰، ۶ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری صورت‌گرفته و پیش‌بینی می‌شود تا سال‌۲۰۳۰ این رقم به ۶۲۱‌ میلیارد دلار برسد. در اینترنت اشیا در سال‌۲۰۲۰ معادل ۷۴۰‌ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری صورت‌گرفته و پیش‌بینی می‌شود در سال‌۲۰۳۰ این رقم به ۴۴۰۰‌میلیارد دلار برسد. در زمینه هوش‌مصنوعی نیز در سال‌۲۰۲۰ میزان سرمایه‌گذاری ۶۵‌ میلیارد دلار بوده‌است و در سال‌۲۰۳۰ این میزان به ۱۵۰۰‌ میلیارد دلار می‌رسد. در سال‌۲۰۲۰ سرمایه‌گذاری در بخش خودروهای برقی ۱۶۳‌ میلیارد دلار بوده و پیش‌بینی می‌شود میزان سرمایه‌گذاری در سال‌۲۰۳۰ در این حوزه به ۸۲۴‌ میلیارد دلار برسد. در بخش صفحات خورشیدی میزان سرمایه‌گذاری در سال‌۲۰۲۰ معادل ۱۸۰‌ میلیارد دلار ثبت‌شده و در سال‌۲۰۳۰ برآورد می‌شود این میزان به ۶۴۱‌ میلیارد دلار برسد. در بخش بلاک‌چین نیز در سال‌۲۰۲۰ میزان سرمایه‌گذاری یک‌میلیارد دلار بوده که براساس پیش‌بینی‌ها در سال‌۲۰۳۰ معادل ۸۸‌ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری در این بخش صورت خواهد گرفت. در بخش روباتیک بر اساس آمار ۱۲‌ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری در سال‌۲۰۲۰ انجام‌شده که برآورد می‌شود در سال‌۲۰۳۰ این میزان به ۱۵۰‌ میلیارد دلار برسد.

در انرژی‌های پاک نیز میزان سرمایه‌گذاری در سال‌۲۰۲۰ معادل ۷۱‌ میلیارد دلار بوده و پیش‌بینی می‌شود به ۱۷۵‌ میلیارد دلار در سال‌۲۰۳۰ برسد.

●ایران دولت‌محور

سریع‌القلم در ادامه از تفاوت‌هایی که ایران با کشورهای میان پایه دنیا دارد، سخن گفت و اظهار کرد: ما همچنان دولت‌محور فکر می‌کنیم؛ در صورتی‌که در سایر کشورها مانند هند، چین، برزیل و حتی امارات تفکرهای شرکت‌محور دارند. آنها می‌گویند آینده ما در گرو شرکت‌هاست؛ مثلا یک شرکت چینی در حوزه نفت و گاز رتبه ۲۸ جهان را  در کسب درآمد دارد؛ یعنی شرکت پتروچاینا از نظر درآمد بالاتر از کشور آفریقای‌جنوبی است. همچنین تلقی دیگری که در کشور ما وجود دارد این است که دنیا و کشورها را با دولت‌ها و حکومت‌ها شناسایی می‌کند، در صورتی‌که به‌عنوان مثال برای ساخت یک بوئینگ ۷۶۷ حدود ۳۵ کشور با هم همکاری داشته‌اند. به‌عبارتی سوئد، ایتالیا، چین، ژاپن، فرانسه، اسپانیا و... با هم همکاری می‌کنند تا ۳۰ هزار قطعه را تبدیل به هواپیما کنند.

○کدام کشورها برای آینده آماده هستند؟

این استاد دانشگاه درخصوص آمادگی کشورها برای تحولات آینده نیز چنین توضیح داد: یک پژوهش نشان می‌دهد در حوزه هوش‌مصنوعی برخی از مدل‌ها تا ۱۹۱ میلیون دلار هزینه داشته‌اند و این هزینه را صنعت متقبل شده، نه دولت و نه دانشگاه. صنایع بر روی ۱۰۸ مدل مهم هوش‌مصنوعی کار کرده‌اند؛ چراکه دولت‌ها امکان این کارها را ندارند. از ۱۴۹ مدل بنیادی در هوش‌مصنوعی ۹۸ مورد آزاد و ۲۳ مورد تا اندازه‌ای آزاد است و ۲۸ مورد در اختیار عامه نیست. گوگل بیشترین نقش را در تولید هوش‌مصنوعی در دنیا دارد؛ ولی چهار مورد بعدی هم شرکت‌ها هستند که عمده کار را در زمینه هوش‌مصنوعی انجام می‌دهند. آمریکا بیشترین نقش را در این زمینه دارد و بعد از آن چین و انگلیس نقش‌آفرین هستند. امارات با جوینت‌ونچرهایی که در دنیا برقرار کرده در شبکه جهانی کار می‌کند؛ به‌گونه‌ای که تعداد مدل‌های ‌ای‌آر امارات از فرانسه بیشتر است.

■او درباره داد و ستدهای اقتصادی پدیدآمده از تبادل دیتا در صحنه جهانی اظهار کرد: در حال‌حاضر این رقم ۸ تریلیون دلار است که در سال ۲۰۳۰ به ۱۱ تریلیون دلار خواهد رسید. عمده هوش‌مصنوعی در صنعت و علوم‌پزشکی سرمایه‌گذاری خواهد شد. پیش‌بینی می‌شود ۱۸۸ میلیارد دلار تا سال ۲۰۳۰ در این بخش سرمایه‌گذاری شود.

□سریع‌القلم درخصوص گام‌های خلاقیت در انقلاب چهارم صنعتی نیز گفت: آمریکا در این مورد ۱۸ درصد نقش دارد؛ چین ۴۹ درصد و مابقی دنیا ۳۳ درصد نقش دارند. در حوزه انرژی و انرژی‌های تجدیدپذیر، چین نقش بسیار شاخصی دارد (۵۶ درصد) ؛ آمریکا ۹ درصد و مابقی دنیا ۳۵ درصد نقش‌آفرینی می‌کنند. در مجموعه نوآوری‌های جهان نیز ۴۰ درصد آمریکا، ۲۷ درصد چین و ۳۲ درصد بقیه جهان نقش دارند.

●به گفته این استاد دانشگاه، بررسی‌ها نشان می‌دهد بین افزایش درآمد سرانه و نوآوری در جهان رابطه مستقیمی وجود دارد. به میزانی که درآمد سرانه افزایش پیدا می‌کند و فقر کاهش می‌یابد، نوآوری‌های فردی نیز افزایش پیدا می‌کند. اگر استانداردهای استخدام گوگل را ببینید، این شرکت به‌کارمندان خود می‌گوید در هفته یک تا دو روز آزاد هستید و می‌توانید هر کاری را که می‌خواهید در داخل شرکت یا بیرون انجام دهید. مطالعات نشان می‌دهد کسانی که از این آیتم استفاده کرده‌اند، نوآوری بالاتری داشته‌اند.

○سطح آمادگی اقتصادی کشورها

سریع‌القلم به کشورهایی که از نظر اقتصادی از سطح آمادگی بالایی برخوردارند اشاره و عنوان کرد: با توجه به معیارها و بنچ‌مارک‌ها، ۱۰ کشور اول از ۱۲۴ کشور مورد مطالعه، سطح آمادگی اقتصادی بالایی نسبت به آینده‌دارند که به‌ترتیب شامل سنگاپور، دانمارک، سوئیس، آمریکا، سوئد، فنلاند، نروژ، هلند، انگستان و استرالیا می‌شود. جالب آنکه برای اولین کشور خاور میانه‌ای، امارات، رتبه ۲۷ درج‌شده و رتبه‌های قابل‌توجه دیگر به ترتیب کره‌جنوبی (۱۳)، فرانسه (۲۱)، قطر (۳۴)، چین (۳۸)، عربستان (۴۲)، روسیه (۴۸)، ترکیه (۵۳)، کویت (۵۸)، ویتنام (۶۱) و عمان (۶۳) هستند. رتبه ایران ۸۷ است که در کنار بولیوی (۸۶) و پاراگوئه (۸۵) قرارگرفته‌است. 

■او همچنین گفت: در داوس تحقیقی انجام شد و از حدود ۳ هزار شرکت دنیا پرسیده شد، مهم‌ترین مشکل را در دو سال‌آینده چه می‌دانید؟ آنها پاسخ‌داده‌اند که اول اطلاعات غلط در دنیای اینترنت، دوم آب و هوای غیر‌قابل پیش‌بینی، سوم نابرابری‌های اجتماعی و چهارم ناامنی سایبری. همچنین برای ۱۰ سال‌آینده مسائل اقلیمی و آب‌و‌هوایی را مهم‌ترین مشکل دانسته‌اند.

این است که برای اقتصاد و فرهنگ و برای داشتن تخصص و در تمام جهات، ۶۰ تا ۷۰ درصد نیاز به ارتباط جهانی داریم. دلیل اول مسائل ما این است که با جهان ارتباط نداریم. مطمئنا دانشگاه خوب دانشگاهی است که در راهروهای آن یک استاد هندی، یک استاد مصری، یک استاد چینی و یک استاد آلمانی تردد کنند. آنجاست که فضای فکری برای استاد و دانشجو گسترش می‌یابد.

■سریع‌القلم در انتهای صحبت‌های خود با طرح این سوال که «چرا بین‌المللی‌شدن مهم است»؛ اظهار کرد: در این فضاست که ما رقابت را یاد می‌گیریم. گسترش استانداردهای کاری، پذیرش تخصص‌گرایی، یادگیری شفافیت کاری و راستگویی همگی به‌واسطه بین‌المللی‌شدن اتفاق می‌افتد. جلوگیری ساختاری از فساد و رانت، توجه به اهمیت نگاه حقوقی در کسب‌وکار، یادگیری زبان‌های خارجی و مجهز‌شدن به هوش عاطفی و آداب تعامل با دیگران، همگی در سایه بین‌المللی‌شدن امکان‌پذیر است.

مدیر

مدیر

...

→ خواندن مطلب قبلی

«کارآفرینی در چاپ»

خواندن مطلب بعدی ←

تامین کمبودها با واردات زینک در ماه های اخیر

ارسال نظر