تجارت : در شرایطی که اصلی ترین ابزار اقتصادی برای تامین هزینه های کشور، مالیات است، شاهد رشد روز افزون فرار مالیاتی هستیم و تنها دلیل فرار مالیاتی، ناتوانی در شناسایی منابع درآمدی فعالان اقتصادی است. از آنجا که ارزش پول ملی به شدت کاهش یافته و برای خرید عادی ترین کالاها می بایست مبلغ کلانی پرداخت شود، مبادلات نقدی رنگ باخته و استفاده از ابزارهای بانکی جایگاه خاصی پیدا کرده است. به همین دلیل بسادگی می توان با کنترل معاملات بانکی متوجه شد که افراد چه می کنند. البته تمامی کسانی که پول جابجا می کنند، به هیچ عنوان موافق نیستند که به حساب آنان سرک کشیده شود که این مطلب را هنگام حذف دهک های یارانه بگیر متوجه شدیم. بی شک تمامی کسانی که معاملات شفافی دارند، به هیچ عنوان نگران بررسی معاملات پولی و بانکی خود نیستند. این افراد دفاتر قانونی دارند و مالیات معاملات خود را بسادگی می پردازند، اما آنهایی که معاملات پشت پرده ای دارند، نه تنها موافق بررسی نیستند، بلکه نگران این هستند که در صورت بررسی حسابهایشان امکان دارد موارد دیگری برملا شود. اما در این بین عده ای با شعارهای اغواگرایانه سعی می کنند مانع رسیدگی به این معاملات و حسابها بشوند، در حالی که این مدعیان به اصطلاح حقوق بشری هرگز پاسخی برای ۱۰۰ هزار میلیارد تومان فرار مالیاتی و ابزار جلوگیری از آن ندارند.
حکمرانی ریال زیرساخت طرحهای مالیاتی
نتیجه اینکه بحث تقویت حکمرانی بانک مرکزی در ریال مطرح شد. این بحث، اساس اصلاحاتی مهم در حوزه نظام مالیاتی کشور است که قرار است با هماهنگی دولت و مجلس، در قالب چند طرح در مجلس به انجام برسد.سخنگوی کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی از بررسی طرح حکمرانی ریال به عنوان زیرساخت طرحهای مالیاتی در کمیسیون اقتصادی مجلس خبر داد. مهدی طغیانی در گفتگو با مهر گفت: به دلیل اینکه حکمرانی ریال اساس پایههای مالیاتی است، احتمالاً در ابتدا این طرح که اعلام وصول نیز شده به صحن خواهد رفت.وی با اشاره به تفکیک حسابهای شخصی و تجاری در طرح مجلس، اظهار داشت: در طرح مجلس، تفکیک حسابهای شخصی و تجاری نیز مطرح است. این دو حساب باید از هم جدا شوند، برای حسابهای شخصی سقف گذاشته شده و حسابهای تجاری نیز به سازمان امور مالیاتی متصل شوند.
فایده حکمرانی ریال برای کشور
حکمرانی ریال به معنای افزایش اطلاعات بانک مرکزی از گردش ریال در جامعه است. به طور کلی همواره یکی از مشکلات کشور در زمینه سیاستگذاریهای مالی، عدم شفافیت تراکنشهای مالی است. اقدامی که برای بسیاری از کشورهای پیشرفته دنیا، امری مرسوم و رایج است اما در ایران هنوز به طور کامل جا نیفتاده است. قوانین و مقررات متعددی در حوزههای مختلف اعم از نظارت بر بانکها و نرخ سود دریافتی و پرداختی آنها، مالیات بر درآمد اقشار مختلف و سایر مالیاتهای تنظیمی، مبارزه با فساد و پولشویی، حمایت از اقشار ضعیف، جلوگیری از سفته بازی در بازار داراییها اعم از ارز و مسکن و خودرو، قاچاق کالا و … وضع شده است، ولی اثربخشی مطلوبی نداشتهاند.
افزایش اطلاعات تراکنشهای مالی
شاه کلیدی که میتواند ضمانت اجرا و اثربخشی قوانین فوق را به شدت افزایش دهد، استفاده از اطلاعات تراکنشهای مالی است، چرا که عمده فعالیتها و تعاملات اقتصادی مابه ازایی در تراکنشهای ریالی خواهد داشت و از رصد و کنترل آن میتوان آن فعالیت و تعامل اقتصادی متناظر را رصد و کنترل کرد. خوشبختانه در سالهای گذشته با توجه به تشدید فشارها بر بودجه دولت این رویکرد به تدریج تغییر کرده و در حال حاضر یکی از مهمترین برنامههای بانک مرکزی تقویت حکمرانی در حوزه ریال است. اگر چه در دو سال گذشته اقدامات بسیار قابل قبولی در زمینه حکمرانی در حوزه ریال انجام شده ولی به دلایل متعدد حمایت قانونی برای ادامه مسیر لازم است.
مکمل قانون مبارزه با پولشویی
سخنگوی کمیسیون اقتصادی با اشاره به جزییات طرح حکمرانی ریال، اظهار داشت: حکمرانی ریال به معنای کنترل بیشتر بانک مرکزی بر گردش ریال در کشور است و به نوعی مکمل قانون مبارزه با پولشویی است. مهدی طغیانی افزود: در قانون مبارزه با پولشویی قدری از این مسئله جلو رفته به عنوان نمونه باید مبدا و مقصد نقل و انتقالهای بالای ۱۰۰ میلیون تومان که میتواند با تورم سالیانه نیز تعدیل شود، مشخص شده و به اصطلاح «بابت» آن مشخص شود.وی با بیان اینکه حکمرانی ریال مکملی است که بتوانیم در گردش ریال در کشور کنترل بیشتری داشته باشیم، گفت: متأسفانه همین اقدام نیز در بعضی از بانکها و شعب جدی گرفته نمیشود.
مالیات از فعالیتهای سوداگرانه
از سوی دیگر کارشناس اقتصادی گفت: با فرار مالیاتی عمدهای مواجه هستیم؛ نه تنها مالیاتی که دولت باید اخذ کند کمتر از ارقام قانونی است، بلکه در این فضا بی عدالتی جدی هم وجود دارد. کارمندی که ۴ میلیون تومان درآمد دارد قبل از دریافت حقوقش، مالیاتش را میپردازد. اگر این کارمند قراردادی باشد، مالیات بیشتری میپردازد. اقشار متوسط و ضعیف مالیات خود را به موقع و به میزان کافی میپردازند اما فعالان اقتصادیای داریم که در فضاهای غیرمولد کار میکنند مثلاً خرید فروش سکه و دلار در ابعاد وسیع انجام میدهند ولی یک ریال هم مالیات نمیدهند. اگر از این فعالیتها مالیاتها اخذ شود، میتوان کسری بودجه را حل کرد. مهدی اشعری درباره نحوه شناسایی تراکنش بانکی فعالیتهای غیر مولد، گفت: هر اتفاق واقعی در اقتصاد یک سایه مالی دارد. یعنی مابه ازای هر اتفاقی که در اقتصاد میافتد یک تراکنش بانکی وجود دارد و با شفاف کردن آن تراکنش، میتوان آن فعالیت اقتصادی را شناسایی کرد.
نگران از اجرا نشدن قانون
اگرچه اقدام مجلس برای تصویب تقویت حکمرانی بانک مرکزی بر گردش ریال میتواند به انقلابی در زمینه افزایش درآمدهای پایدار دولت و عادلانه تر شدن مالیات منجر شود، اما برای تحقق این مهم مواردی پیش نیاز است. شرط اساسی این است که طرحی جامع به تصویب مجلس برسد و همه رویکردها برای مقابله با این طرح پیش بینی و چاره اندیشی شود. بی شک هنگامی که قانونی وضع می شود، در اولین قدم فرصت طلبان به دنبال پیدا کردن راهکاری برای دور زدن قانون هستند که این مهترین دلیل برای اجرا نشدن قانون در بسیاری از موارد است. بحث دیگر اطاله مسیر قانونگذاری و اجراست. اگرچه بانک مرکزی در این مدت نشان داده عزم لازم برای تحقق این هدف را دارد، اما نگرانی از این است که ابتدا در ابلاغ قانون تاخیر صورت بگیرد و پس از آن نوشت آیین نامه اجرایی مسیری طولانی را طی کند و بدتر اینکه بانک مرکزی در حوزه اجرا قوی عمل نکند.
روابط عمومی شرکت تعاونی لیتوگرافان