تجارت : مدتهاست بر کاهش وابستگی بودجه به نفت تاکید می شود، اما اتفاق خاصی رخ نمی دهد و همچنان برای تامین هزینه های جاری کشور به درآمدهای نفتی وابستگی شدیدی احساس می شود. اما گویا دولت سیزدهم که تاکید دارد بودجه سال آینده را به نوعی تنظیم کرده که گویا تحریمها ادامه خواهد داشت، به نظر می رسد بر توان داخلی تاکید بیشتری شده و قرار است وابستگی به خارج کاهش داشته باشد به ویژه آنکه فروش نفت مربوط به تجارت خارجی است. سال گذشته درآمدهای نفتی پیش بینی شده برای بودجه ۱۴۰۰، از محل فروش ۲ میلیون و ۳۰۰ هزار بشکه نفت پیش بینی شد اما در بودجه ۱۴۰۱ قرار است میزان فروش نفت به یک میلیون و ۲۰۰ هزار بشکه کاهش یابد که به این ترتیب میزان درآمدهای نفتی از سال گذشته کمتر خواهد بود.
زمزمه های بودجه انقباظی
اگرچه هنوز بودجه رسانه ای نشده و اعداد ارقام آن معلوم نیست، اما اظهاراتی که از سوی آگاهان همچون نمایندگان مجلس مطرح می شود، نشان می دهد دولت بودجه ای انقباضی بسته است. بودجه ای که قرار است در هر دو طرف یعنی درآمدها و هزینه ها، کاهش هایی داشته باشد. گویا دولت بنا دارد بودجه دستگاه ها را مطابق با عملکرد آنها پرداخت کند. به این ترتیب بودجه تعدادی از دستگاه ها ممکن است کاهش یابد. از جمله بودجه بخش های فرهنگی که در سال های گذشته عقب ماندگی هایی از عملکرد داشته است. بر این اساس کارشناسان معتقدند بودجه سال آینده یک بودجه انقباضی خواهد بود. بودجه سال بعد در شرایطی انقباضی پیش بینی می شود که دولت در بخشنامه بودجه ۱۴۰۱ رشد ۸ درصدی را برای اقتصاد هدف گذاری کرده است. از آنجا که بودجه انقباضی باعث رونق نمی شود تحلیلگران معتقدند یک تناقض بزرگ در بودجه سال آینده وجود دارد.
رکود پیامد بودجه انقباظی
اما همانطور که بودجه انبساطی منتقدانی دارد، بودجه انقباظی نیز منتقدانی دارد به نوعی که یک کارشناس اقتصادی با تاکید بر اینکه اگر بودجه انقباضی باشد رکود می آورد گفت: اگر بودجه انبساطی باشد باعث ایجاد رونق می شود و ممکن است باعث بالا رفتن تورم شود. البرت بغزیان با بیان اینکه بودجه انقباضی در شرایط کنونی نشانه ضعف مالی دولت است اظهار کرد: در صورتی که بودجه انقباضی باشد دولت ارائه خدمات خود را کاهش خواهد داد. وی افزود: با کم شدن هزینه های دولت در بخش های مختلف، شرایط برای رکود بیشتر فراهم می شود و انتظار داشتن رشد در این شرایط انتظار به جایی نیست.
بودجه متناسب با رشد اقتصادی
این کارشناس اقتصادی با اشاره به اینکه وقتی صحبت از رشد اقتصاد ۸ درصد می کنیم باید بودجه متناسب با آن بسته شود متذکر شد: دولت چگونه می خواهد رشد اقتصاد ۸ درصد را با بودجه انقباضی محقق کند؟بغزیان خاطرنشان کرد: رشد اقتصادی به بودجه و برنامه توسعه پنج ساله متصل است. برای کارشناسان مشخص نیست که چه بخشی از بودجه رشد ۸ درصد را توجیه می کند.او ادامه داد: با چه استدلالی دولت می خواهد به رشد ۸ درصد برسد؟ صرفا با روش حسابداری نمی توان این رشد را هدف گذاری کرد. لازم است مدل اقتصادی رسیدن به این رشد اعلام شود.
امید به برداشتن تحریم
امید دولت به برداشته شدن تحریم و احیای برجام تاثیرات بسزایی بر اقتصاد خواهد داشت، به نوعی که اگر ایران بتواند به توافقی در این خصوص برسد و تحریم ها لغو شود؛ در یک سال نخست با پر شدن ظرفیت های خالی موجود می توان روی رشد بالایی برای کشور به دست آورد همان طور که بعد از توافق اولیه برجام اتفاق افتاد. اما این رشد نمی تواند تداوم داشته باشد و قطعا در سال های بعد برای داشتن رشد مثبت باید ظرفیت سازی صورت گیرد.اما اگر دولت نتواند در سال آینده برجام را بازگرداند؛ حتی در یک سال آینده نیز رشدی اتفاق نخواهد افتاد و اساسا دولت خانه رشد اقتصاد را روی یک حباب بزرگ ساخته است.
روش تبدیل رشد صفر به ۸ درصد
از سوی دیگر عضو هیات علمی دانشگاه خوارزمی با اشاره به رشد منفی انباشت سرمایه ناخالص گفت: آنچه در دهه ۹۰ رخ داد تجربه رشد اقتصادی صفر درصد بود. این کمترین میزان رشد از دهه ۴۰ تاکنون است. وحید شقاقی افزود: در این دهه کیک اقتصاد ایران کوچک اما تعداد افرادی که باید از این کیک سهم میداشتند ۱۰ میلیون اضافه شد که مهمترین عامل این موضوع را میتوان در عدم رشد در طول این دهه عنوان کرد. به عبارت دقیقتر میانگین رشد انباشت سرمایه ناخالص منفی ۵ درصد بود که نشان میدهد در این دهه نه تنها سرمایهگذاری قابل توجهی انجام نشده بلکه رشد منفی هم داشتهایم.
رابطه سرمایه گذاری با رشد
این اقتصاددان با تاکید بر اینکه در اقتصادی که سرمایهگذاری صورت نمیگیرد طبیعتا نباید انتظار رشد داشت گفت: تبیین علل این موضوع نشان میدهد که نباید بهصورت تک علتی تحریمها را عامل اصلی دانست بلکه تحریم در ذیل سیاستگذاریهای اقتصادی تعریف میشود و آنچه دهه ۹۰ را از اقتصاد ایران گرفت سیاستگذاریهای نادرستی بود که جنبههای درونی و بیرونی دارد.شقاقی شهری عنوان کرد: تحریم باعث شد اقتصاد غیرقابل پیشبینی و بدون ثبات شود، سرمایهگذاری در کشور صورت نگیرد و بهتبع آن رشد اقتصادی هم منفی شود. در چنین شرایطی پیشنهاد میشود دولت سیزدهم تمام سیاستگذاریهای خود را بهگونهای تنظیم کند که موجبات شفافیت و پیشبینیپذیری را فراهم شود. در این صورت ثبات و امنیت ایجاد میشود و میتوان به سرمایهگذاری مولد و رشد اقتصادی امید داشت. در غیر اینصورت هیچ سرمایهگذاری حتی دستوری نیز نمیتواند منجر به بهبود اوضاع شود.به هر حال دولت سیزدهم و رئیس سازمان برنامه و بودجه در حالی رشد ۸ درصدی اقتصاد را برای سال آینده وعده داده است، که در سالهای گذشته عمدتا رشد اقتصادی منفی یا مثبت نزدیک به صفر بوده است.
کسری بودجه بدون هیاهو
اما کسری بودجه چالشی جدی است که همواره مطرح می شود. در این رابطه یک کارشناس اقتصادی گفت: در اخبار جهانی، صحبت از بودجه های سالانه کشورها اهمیت و جایگاهی ندارد. شاید در خصوص کسری بودجه اخباری منتشر شود اما در مورد جزئیات آن بحثی معمولا طرح نمی شود و هیاهو ندارد. بیژن عبدی با طرح این سوال که چرا بودجه در کشور ما تا این اندازه مهم است که همه چشم به جزئیات آن دوخته اند گفت: مهمترین علت این است که عمده درآمد بودجه در ایران متعلق به نفت و گاز و منابع ملی است. در کشورهایی که تحت این عنوان درآمد دارند؛ نحوه تخصیص در بودجه اهمیت پیدا می کند.او یادآور شد: در حالی که کشورهای توسعه یافته تمرکز درآمدشان بر گرفتن مالیات است اما ما هنوز روی درآمدهای نفتی حساب باز می کنیم و نسبت درآمدهای مالیاتی به تولید ناخالص داخلی مان کمتر از ۱۰ درصد است. در چنین شرایطی معافیت های بالایی نیز در بخش های مختلف پیش بینی کرده ایم و یا برنامه جدی ای برای مقابله با فرار مالیاتی در نظر نگرفته ایم.
روابط عمومی شرکت تعاونی لیتوگرافان