تجارت :گرانی کالاهای اساسی و ضروریات سفرههای مردم در سالهای گذشته یکی از معضلات جدی بوده است که اقتصاد ایران و عموم مردم با آن دست و پنجه نرم کرده است. دولت ها در ایران تلاش کردند که همواره از طریق سرکوب نرخ ارز واردات کالاهای اساسی را برای مردم ارزان کنند یا دست کم شدت گرانی آنها را برای دهکهای ضعیف پایین بیاورند. به گزارش «تجارت»، البته این سیاست ارزی یا یارانه ارزی معمولا برای یک دوره کوتاه مدت جواب داده است و در دورههای بعد با رها شدن فنر ارز قیمت کالاهای وارداتی، کالاهای واسطهای و حتی کالاهای تولید داخل افزایش چشمگیری داشته است. این وضعیت در دهه ۹۰ هم حداقل در دو مقطع تکرار شده است. بار اول در شوک ارزی سال ۹۰ و ۹۱ و بار دوم در شوک ارزی سال ۹۷. حالا اما در سال ۱۴۰۱ یک که شاهد یک شوک ارزی دیگر بودیم و قیمت دلار از مرز ۴۰ هزار تومان هم عبور کرد. بنابراین آنچه عموم مردم انتظار دارند افزایش دوباره قیمت کالاها و خدمات است که امروز هم نشانههای آن در کالاهایی مثل برنج، گوشت قرمز، روغن و … هم مشاهده شده است. بررسی قیمت ۸ قلم کالای اساسی و مهم در مرداد نسبت به مدت مشابه سال قبل نشان دهنده آن است که «برنج طارم اعلا» و «برنج داخلی هاشمی درجه یک» و «گوشت مرغ تازه» پنج قلم کالای اساسی هستند که این مدت رشد بیش از ۱۰۰ درصدی قیمت در بازار داشتند. رشد قیمت برنج داخلی از زمستان سال گذشته آغاز شد و این کالای اساسی توانست پس از ۹ ماه پیاپی عنوان رکورداری افزایش قیمت را از به دست گیرد. بطوریکه در مدت زمان مورد بررسی قیمت «برنج طارم اعلا» رشد ۲۰۳.۶ درصدی و «برنج داخلی هاشمی درجه یک» نیز رشد ۱۹۶.۶ درصدی در بازار داشتند. اما «گوشت مرغ تازه» در مدت زمان مورد بررسی با ۱۰۵.۲ درصد افزایش قیمت از هر کیلوگرم ۲۷ هزار و ۴۷تومان در مرداد ۱۴۰۰ به کیلوی ۵۵ هزار و ۴۹ تومان در مرداد سال جاری رسیده است.
کالاهای اساسی چقدر گران شد؟
از سوی دیگر در مدت زمان مورد بررسی «شکر سفید» هم رشدی ۹۱ درصدی را ثبت کرده و متوسط قیمت هر کیلوگرم شکر سفید در مرداد سال گذشته که حدود ۱۳ هزار تومان بود، در مرداد سال جاری به ۲۴ هزار و ۹۰۰ تومان رسید. براین اساس قیمت «گوشت گوساله» هم نسبت به مدت مشابه سال قبل رشد ۶۲.۱ درصدی داشت و قیمت آن از بیش از ۱۲۰ هزار تومان به بیش از ۱۹۶ هزار تومان در مرداد سال جاری رسید. قیمت هر کیلوگرم «گوشت گوسفندی مخلوط» مخلوط نیز از ۱۳۰ هزار تومان در مرداد ۱۴۰۰ به بیش از ۱۷۸ و ۵۹۰ هزار تومان در مدت مشابه سال جاری رسید و رشد ۳۷.۳ درصدی داشته است. براساس این گزارش قیمت هر کیلوگرم «برنج پاکستانی باسماتی» درجه یک نیز از ۲۴ هزار و ۵۳۱ تومان به ۴۰ هزار تومان افزایش یافت و براین اساس قیمت این کالا در بازه زمانی یاد شده ۶۵.۷ درصد افزایش داشته است. اما قیمت «برنج تایلندی» در این مدت افزایش ۱۵.۹ درصدی قیمت داشت و به هر کیلوگرم ۱۷ هزار و ۹۷۰ تومان رسید.
اما نرخ تورم نقطهای آذر ماه ۱۴۰۱ در مقایسه با ماه قبل ۰,۴ واحد درصد افزایش یافته است. نرخ تورم نقطهای گروه عمده «خوراکیها، آشامیدنیها و دخانیات» با کاهش ۲.۴ واحد درصدی به ۶۵.۳ درصد رسیده و گروه «کالاهای غیرخوراکی و خدمات» با افزایش ۲.۰ واحد درصدی به ۳۸.۹ درصد رسیده است. این در حالی است که نرخ تورم نقطهای برای خانوارهای شهری ۴۷,۹ درصد میباشد که نسبت به ماه قبل ۰.۶ واحد درصد افزایش داشته است. همچنین این نرخ برای خانوارهای روستایی ۵۱.۴ درصد بوده که نسبت به ماه قبل ۰.۹ واحد درصد کاهش داشته است. منظور از نرخ تورم ماهانه، درصد تغییر عدد شاخص قیمت، نسبت به ماه قبل است. نرخ تورم ماهانه آذر ۱۴۰۱ به ۱,۹ درصد رسیده که در مقایسه با همین اطلاع در ماه قبل، ۰.۲ واحد درصد کاهش داشته است. تورم ماهانه برای گروههای عمده «خوراکیها، آشامیدنیها و دخانیات» صفر درصد و برای گروه عمده «کالاهای غیرخوراکی و خدمات» ۳.۳ درصد بوده است. این در حالی است که نرخ تورم ماهانه برای خانوارهای شهری و روستایی به ترتیب ۲,۱ درصد و ۱.۲ درصد میباشد که نسبت به ماه قبل برای خانوارهای شهری بدون تغییر و برای خانوارهای روستایی ۰.۹ واحد درصد کاهش داشته است. همچنین بررسی ها نشان می دهد تورم نقطه به نقطه خوراکی ها در آبان ماه برای دوازده استان کشور بالاتر از ۷۰ درصد به ثبت رسیده که استان سیستان و بلوچستان با اختلاف در صدر این لیست قرار دارد.
ارزیابی کارشناسان از تثبیت نرخ ارز
کامران ندری کارشناس اقتصادی در تحلیل سیاستهای رئیس کل بانک جدید بانک مرکزی در حوزه ارز میگوید: آنچه از صحبت های آقای فرزین استنباط کردیم این است که ایشان به تثبیت نرخ ارز نیمایی معتقدند و توجه چندانی به این نکته ندارند که تثبیت نرخ ارز نیمایی سیاستی است که در دوره های قبل از زمان احمدی نژاد تا دوره کنونی اجرا شده و هر از چندی با شکست این سیاست و گریز نرخ ارز به کانال های بالاتر شوک های تورمی به اقتصاد کشور وارد شده است. اگر بانک مرکزی بخواهد نرخ ارز را بازارهای تحت کنترل خود مثل بازار نیمایی و بازار توافقی را که به هر شکل با ابزارهای مختلف در کنترل بانک مرکزی هستند، حفظ کند و از این طریق به بازار آزاد سیگنال آرامش بدهد شاید در بهترین حالت آقای همتی در مقطعی توانستند این کار را انجام دهند اما دیدیم که باز هم وقتی شرایط بحرانی شد و تقاضا برای ارز بالا رفت حفظ ارز ۴۲۰۰ تومانی امکان پذیر نبود و دولت سیزدهم هم به بدترین شیوه ممکن یعنی به صورت ناگهانی این ارز را حذف کرد. این کارشناس اقتصادی درباره شیوه های ممکن برای کنترل نرخ ارز ادامه داد: درست است که بازار غیررسمی ارز ۲۰ درصد بیشتر در مبادلات ارزی نقش ندارد اما تاثیر این بازار در سایر بازارهای مهم ۱۰۰ درصد بیشتر از بازارهای تحت کنترل دولت است. بنابراین دولت و بانک مرکزی باید با ابزارهای خود پولی را که بخاطر سقوط ارزش ریال به این بازار سرازیر می شود را کنترل کند و شاید در شرایط کنونی بهترین راهکار شناور سازی نرخ ارز و همزمان اتخاذ سیاست های جدید پولی و اصلاح نرخ بهره بانکی باشد. وی با تاکید بر این تثبیت نرخ ارز در بازارهای تحت کنترل دولت، در شرایط کنونی بسیار سخت و حتی ناممکن به نظر می رسد، خاطرنشان کرد: ما از ذخایر ارزی واقعی کشور و مقدار ارز ورودی و خروجی اطلاعی نداریم ولی اگر بانک مرکزی بخواهد نرخ ارز نیمایی را در ۲۸۵۰۰ تومان تثبیت کند، نیاز به ذخایر بسیار بالایی وجود دارد که در حال حاضر در اختیار داشتن چنین ذخایری قابل تصور نیست.
روابط عمومی شرکت تعاونی لیتوگرافان