گروه اقتصاد کلان: بررسی دادههای سرمایهگذاری مستقیم خارجی (FDI) در ایران و مقایسه آن با کشورهای منطقه نشان میدهد که ایران به شکل شدیدی در این بخش عقبمانده به طوری که حتی کشور بحرین نیز توانسته سرمایهگذاری مستقیم خارجی بیشتری نسبت به ایران جذب کند.
به گزارش «تجارت»، دست کم طی یک دهه اخیر میزان سرمایهگذاری مستقیم خارجی در ایران وضعیت وخیمی را سپری کرده به طوری که میتوان گفت تقریبا در سطح صفر نوسان کرده است. طبیعتا نتایج این وضعیت تجربه سالها رشد اقتصادی منفی، افزایش بیکاری، افزایش تورم و وخیمتر شدن سایر شاخصهای اقتصادی است. شرایط خاص ایران به دلیل تحریمهای سنگین و قرار گرفتن در لیست سیاه FATF از جمله دلایل سرمایهگذاری خارجی صفر در کشور است. ناگفته نماند که ایران حتی در شرایط غیرتحریمی نیز نتوانسته در جذب سرمایهگذاری مستقیم خارجی موفق باشد. داده های سرمایهگذاری خارجی در ایران طی ۲۰ سال گذشته نشان میدهد بالاترین رقم جذب سرمایه در ایران ۴.۵ میلیارد دلار بوده است. طی ۲۰ سال منتهی به سال ۱۳۹۹ روند سرمایهگذاری خارجی ایران با فراز و نشیبهای زیادی مواجه بوده که از جمله مهمترین دلیل آن میتوان به تحریمهای بینالمللی، بی ثباتی اقتصادی و فضای نامناسب کسب و کار در ایران اشاره کرد. طی این مدت، بالاترین میزان سرمایه خارجی در سال ۱۳۹۱ و به مبلغ حدود ۴.۵ میلیارد دلار جذب شده است. پس از آن، جذب سرمایه خارجی در کشور روند نزولی در پیش گرفته و در سال ۱۳۹۴ به کمترین میزان خود طی ۲۰ سال گذشته با رقم ۹۴۵ میلیون دلار رسیدهاست. به دنبال امضای برجام مجددا سرمایهگذاری خارجی در ایران در سال ۱۳۹۵ افزایش پیدا کرد، اما پس از آن، به دلیل سیاستهای آمریکا و زمزمههای خروج این کشور از برجام مجددا جذب سرمایه خارجی روند کاهشی در پیش گرفت و پس از خروج کامل آمریکا از برجام رقم سرمایهگذاری خارجی در سال ۱۳۹۸ به شدت کاهش یافت و به حدود یک میلیارد دلار رسید. در سال ۱۳۹۹ سرمایهگذاری خارجی در ایران حدود ۱.۳۴ میلیارد دلار بوده که این رقم در مقایسه با سال ۱۳۹۸ حدود ۳۹ درصد افزایش یافته است. عمده سرمایهگذاری خارجی در ایران از طریق سرمایهگذاری مستقیم خارجی صورت گرفته است و سرمایهگذاری در اوراق بهادار، سهم اندکی از سرمایهگذاری خارجی را تشکیل میدهد. در سال ۱۳۹۹ سرمایهگذاری در اوراق بهادار با افزایش حدود ۶۹ درصدی نسبت به سال ۱۳۹۸ به حدود ۱۶۵ میلیون دلار رسیده و سهم حدود ۱۲ درصدی از کل سرمایهگذاری خارجی در کشور را در این سال به خود اختصاص داده است. آخرین گزارش آنکتاد نشان میدهد که در سال ۲۰۲۱ میزان سرمایهگذاری مستقیم خارجی در ایران ۶ درصد افزایش یافته و به ۱ میلیارد و ۴۲۵ میلیون دلار رسیده و این در حالیست که طبق همین گزارش سرمایه گذاری خارجی در ایران در سال های ۲۰۲۰ و ۲۰۱۹ و ۲۰۱۸ به ترتیب ۱۱ درصد، ۳۶.۴ درصد و ۳۰ درصد افت کرده بود.
سرمایهگذاری مستقیم خارجی در کشورهای منطقه
کشورهای منطقه به ویژه حوزه خلیج فارس تلاشهای موفقیتآمیزی در جذب سرمایهگذاری خارجی داشته به طوری که شرایط بسیاری از آنها اصلا با ایران قابل مقایسه نیست و نه تنها در جذب سرمایهگذاری مستقیم خارجی موفق عمل کرده بلکه سرمایه خود آنها نیز در بخشهای مالی جهانی در حال گردش است. به عنوان مثال کشور کوچک بحرین را مثال بزنیم که زمانی بخشی از خاک ایران بود و وسعت و منابع این کشور اصلا با ایران قابل مقایسه نیست. آخرین گزارش گزارش آنکتاد نشان میدهد که میزان سرمایهگذاری مستقیم خارجی در این کشور در سال ۲۰۲۱ رشد ۷۳ داشته و به ۱ میلیارد و ۷۶۰ میلیون دلار رسیده است که فاصله معناداری با ایران دارد. اگر به کشور قزاقستان نیز نگاه کنیم
که باز هم به لحاظ پتانسیل اقتصادی از ایران ضعیفتر است توانسته در سال ۲۰۲۲ طبق گزارش دولت این کشور حدود ۲۸ میلیارد دلار سرمایهگذاری مستقیم خارجی جذب کند و البته بر اساس گزارش انکتاد میزان جذب سرمایهگذاری مستقیم خارجی در این کشور نزدیک ۳ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۱ بوده است. عربستان و قطر در سال ۲۰۲۲ در منطقه کشورهای پیشتاز در جذب سرمایهگذاری سرمایهگذاری بودند به طوری که ۳۷ درصد سرمایهگذاری در بخش صنعت عربستان FDI است و قطر نیز در سال ۲۰۲۲ حدود ۱۳۵ پروژه را در راستای جذب سرمایهگذاری خارجی ثبت کرده است. عربستان سعودی برنامهریزی کرده که تا سال ۲۰۳۰ میزان سرمایهگذاری مستقیم خارجی سالانه خود را به ۱۰۰ میلیارد دلار برساند که هدفی جاهطلبانه اما کاملا قابل دسترس برای این کشور است. ترکیه نیز روند بسیار خوبی در سرمایهگذاری مستقیم خارجی به خصوص از جانب آلمان دارد. طبق گزارش انکتاد میزان سرمایهگذاری مستقیم خارجی در سال ۲۰۲۱ این کشور حدود ۱۴ میلیارد دلار بوده که نسبت به سال قبل رشد ۷۶ درصدی را تجربه کرده است. همچنین کشور امارات که یکی از کشورهایی است که در سطح جهان بیشترین میزان سرمایهگذاری خارجی را جذب کرده توانسته در سال ۲۰۲۱ نسبت به سال ۲۰۲۰ باز هم رشد نزدیک به ۴ درصدی داشته باشد و میزان سرمایهگذاری مستقیم خارجی را به نزدیک ۲۱ میلیارد دلار ارتقا دهد. ایالات متحده با ۸۷ پروژه در دبی بزرگترین سرمایهگذار در امارات است و انگلستان و هند در رتبههای بعدی قرار دارند.
آینده سرمایهگذاری خارجی در ایران
بر اساس آنچه که در خبرها آمده در سال ۱۴۰۱ حدود ۴ میلیارد و ۲۰۰ میلیون دلار سرمایه وارد ایران شده که ۶۶ درصد آن متعلق به روسیه است و آنها فقط در پروژههای نفتی سرمایهگذاری کردهاند و خبری از ورود سرمایه روسها به بخش صنعت با ارزش افزوده بالا نیست. این در حالیست که بیشترین تعداد سرمایهگذاری در ایران از جانب افغانستان اتفاق افتاده که شامل پروژههای کوچک از جمله صنعت چوب و مبلمان و استخراج کانسارهای فلزی و محصولات شیمیایی بوده است. حال قرار است که روسیه در پروژه ساخت راهآهن رشت – آستارا نیز مشارکت کند که احتمالا منجر به ورود مقدار دیگری سرمایه از جانب روسها خواهد شد. در حالت کلی چشمانداز سرمایهگذاری مستقیم خارجی در ایران به دلیل تورم بالا، انسداد اقتصادی، تحریمهای پولی و بانکی، لیست سیاه FATF و موانع سنگین قانونی و دولتی اصلا مثبت نیست و کشورهای پیشرو و ثروتمند تمایلی به سرمایهگذاری در ایران ندارند. لذا دولت میبایست موانع سرمایهگذاری در کشو را رفع کند که البته مهمترین این موانع به اصلاح ساختار سیاستگذاری سیاسی و اقتصادی باز میگردد که امید چندانی به آن نمیرود. تا زمانی که سرمایهگذاری مستقیم خارجی در سطح مناسبی قرار نگیرد سخن گفتن از رشد اقتصادی پایدار محلی از اعراب ندارد. در حال حاضر تمام تمرکز سیاستگذاری اقتصادی در ایران روی افزایش مراودات تجاری متمرکز شده و خبری از تلاش برای ارتقای سرمایهگذاری خارجی در کشور وجود ندارد.
روابط عمومی شرکت لیتوگرافان
