نقش صنعت چاپ در حمایت از کالاهای ایرانی دریکی از زیرمجموعهها یعنی حوزهی بستهبندی تبلور ویژهای پیدا میکند، بستهبندی در ایران یکی از پتانسیلهایی بوده که تابهحال نادیده انگاشته شده است.
هماکنون آمارهای سرسامآوری از صادرات مواد غذایی و تولیدات داخلی به گوش میرسد که بهصورت فلهای و بدون بستهبندی به خارج از کشور صادر میشود. محصولاتی همچون پسته، زعفران، خرما، گردو، کشمش و … که در ایران و دنیا منحصربهفردند و در خارج از مرزها با نام برندهای خارجی شناخته میشوند.
امتیازها و فرصتهایی که به دلیل بیتوجهی و کماهمیت شمردن بستهبندی در ایران از بین میروند، استفاده از پتانسیلهای موجود در صنعت چاپ و بستهبندی افقهای روشنی از توسعه را پیش روی تولیدات ملی قرار میدهد و برای این کالاها ارزشافزوده بالایی ایجاد میکند.
بیشک دلیل این امر در عدم اطلاعات کافی برخی تولیدکنندگان و گاهی ارتباط بسیار زیاد آنان با بخش بستهبندی در کشور ترکیه است.
نباید فراموش کنیم که حمایت از تولید و توجه به بازارهای داخل و خارج متضمن کیفیت تولیدات، مدیریت و ثبات نرخ ارز است.
بنابراین مکانیزم مؤثر و کامل برای حمایت از کالای داخلی، سیاستهایی است که ابتدا انگیزهی تولیدکننده را تحریک و سپس زمینه را برای حضور کالاهای تولید داخل و صادرات به خارج از مرزها فراهم کند. برنامههای تجاری که بهمنظور حمایت از تولیدات، طراحی و بستهبندی هدفگذاری شود بسیار ضروریاند. بهبیاندیگر، صنعت برای توسعه نیازمند ثبات و حمایت واقعی است.
محصولات منحصربهفرد؛ صادرات منحصربهفرد
کارشناسان اقتصادی اعتقاد دارند، صنعت بستهبندی نقش ویژهای در توسعهی صادرات کشور دارد، صنعت چاپ و بستهبندی در همهی عرصههای اقتصادی، فرهنگی و توسعهی امور اجتماعی نقش ویژهای دارد اما نکتهای که در اقتصاد ما مؤثر است، این است که در صادرات غیرنفتی محصولات باکیفیت و منحصربهفردی داریم که میتوانند ارزشافزوده به همراه داشته باشند اما به دلیل بیتوجهی به نوع بستهبندی و کیفیت پایین بستهبندی نمیتوانند درآمدزایی مناسبی را به همراه داشته باشند.
محصولاتی مانند خرما، زعفران و انجیر ازجمله محصولات مرغوب ایرانی هستند که از بستهبندی مناسبی برخوردار نیستند و فاقد ارزشافزودهای هستند که میتوانند برای صنعت به همراه داشته باشند.
نباید فراموش کرد که اروپا به دنبال بازارهای نوظهور در خاورمیانه است و ایران بازاری است که پتانسیل خوبی در صنعت چاپ و بستهبندی دارد. توسعهی صنعت چاپ فرصتی برای افزایش تولیدات ملی، صادرات و ارزآوری در کشور است.
سیاستگذاری در جهت افزایش کیفیت
مدیر چاپخانهی «نور حکمت» در این زمینه میگوید: صنعت چاپ صنعتی تأثیرگذار در حوزهی تولید محسوب میشود؛ بدین ترتیب سرمایهگذاری و سیاستگذاری درست در نحوهی بستهبندی در کنار کیفیت کالاهای ملی، اهرمی تأثیرگذار در حمایت از تولید داخلی شناخته میشود .
کیفیت، ضامن موفقیت فروش کالا
حمید غفاری، مدیر چاپ «نور حکمت»، در این باره میافزاید: زمانی میتوانیم حمایت از کالای ایرانی را به یک فرهنگ تبدیل کنیم که کیفیت را نیز دستمایهی این تلاش قرار دهیم.
تجربه نشان داده تأثیر بصری کالاهای تولیدشده نقش فراوانی در جذب مصرفکنندگان دارد، تغییر در رویکرد تولیدات چاپی و توجه به بستهبندیهای جذاب، خود بهتنهایی حمایت از کالای ایرانی را در پی دارد.
سهم اندک تولیدات چاپی ریشه در رویهها و عدم همگرایی اعضاء دارد. با توجه به این موضوع تنها زمانی میتوان زیرساختها را اصلاح و در میسر توسعه حرکت کرد که چالشها همصدا مطرح شوند و دستگاههای مرتبط (وزارتخانهی صنعت، معدن و تجارت، وزارتخانهی ارشاد اسلامی، امور مالیاتی و سازمان تأمین اجتماعی) در جهت حل مشکلات اقدام کنند.
بستهبندی ایران و رقابت جهانی
حسین احمدی، مدیرعامل صنایع چاپ مادرول با اشاره به ظرفیتهای داخل ایران در حوزهی بستهبندی و لیبل میگوید: هماکنون ماشینآلات و دستگاههای مناسبی در زمینهی تولید بستهبندی در کشور وجود دارد.
وی ادامه میدهد: بستهبندی در ایران چه از بعد کیفی و چه از بعد کمی توانایی رقابت در بازارهای بینالمللی را دارد.
وی عدم نظارت بر واردات کالاهایچاپی را زمینهساز کمرنگ شدن توان تولید داخلی و چاپی میداند و میافزاید: واردات کالاهای چاپی بازار را برای تولیدکننده ناامن کرده این در حالی است که طی این سالهای گذشته هیچگونه برنامهریزی و نظارت مستقیمی بر واردات وجود نداشته است.
مدیرعامل صنایع چاپ مادرول اظهار میکند: ماشینآلات واردشده در ایران بهروز است ولی نبود تقاضا سبب شده تا از این توان، استفادهی لازم انجام نشود.
احمدی بیان میکند: نبود نظارت کافی و عدم وجود نیازسنجی طی این سالها سبب شده تا آمار دقیقی از وجود ماشینآلات بستهبندی در ایران وجود نداشته باشد از سوی دیگر آماری مبنی بر نیاز ماشینآلات جعبهسازی وجود ندارد و درعینحال اطلاعات درستی از میزان کاغذ و مقوا برای بستهبندی نیز در دسترس نیست.
نباید از نظر دور داشت که یکی از عواملی که به صنعت چاپ لطمه میزند عدم توجه به پتانسیلها و نیازها داخلی است، لذا نبود ارزیابی مناسب و اطلاعات ازجمله ملزومات صنعت چاپ محسوب میشود.
قطعاً برای تدوین یک برنامهریزی مناسب علاوه بر زیرساختها نیازمند اطلاعات همهجانبه هستیم تا سرفصلهای مناسبی در چهارچوب معین شکل بگیرد.
نیازسنجی حلقهی مفقودهی صنعت چاپ
عدم توجه به پتانسیلها و میزان ظرفیتهای موجود یکی از نقاط ضعف صنعت چاپ است که صدمات جبرانناپذیری را به این بخش وارد کرده به همین منظور نیازسنجی، توجه به توانایی ماشینآلات داخلی و جلوگیری از واردات بیرویه یک الزام برای توسعه در این صنعت بهشمار میرود.
هماکنون در کشور ماشینآلاتی وجود دارند که با آخرین فنّاوری روز دنیا برابری میکنند اما عدم وجود سفارشها و کمبود تقاضای کار سبب شده تا این فناوری به فعالیت نپردازد.
مشکل اصلی این است واردات ماشینآلات چاپ و بستهبندی به میزان افزایش واحدهای تولیدی نبوده و در نتیجه درخواست برای بستهبندی بسیار کمرنگ شده است.
این عدم توازن در عرضه تقاضا سبب ایجاد چالشهای بعدی در صنعت چاپ شده و سبب مشکلاتی همچون شکست قیمتها برای کسب بازار بیشتر شده است، سودی که در درازمدت ضرردهی همهی همصنفان را به ارمغان میآورد.
نوسازی ناوگان مجموعههای چاپی بهجای واردکردن ماشینآلات ارزان چینی، راهکاری تأثیرگذار است که میتواند دستاوردهای چشمگیری برای صنعت چاپ به دنبال داشته باشد.
علت مشکلات موجود در صنعت چاپ ورود افراد غیرحرفهای به این صنف است. آنان بدون اطلاعات کافی اقدام به فعالیت و واردات کالاهایی میکنند که عواقب آن ضررهای جبرانناپذیری را برای این صنف به همراه دارد.
اگر کشور ترکیه توانسته بازار بستهبندی و چاپ را در منطقه به دست بگیرد دلیل آن دیپلماسی توانمند این کشور است که تا قلب کشورهایی همچون پاکستان و افغانستان نیز راه باز کرده است.
توسعهی صادرات نیازمند سازوکارهای خاص خود است. ابتدا باید بازارهای هدف را از طریق روابط دیپلماتیک شناسایی کنیم و سپس برنامهریزی لازم را برای آن بازار در دستور کار قرار دهیم. هرچند اتحادیهی صادرکنندگان گامهایی را در این زمینه برداشته است اما نیازمند سازوکارهای قویتری هستیم.
گزینهی اساسی در صنعت چاپ ایجاد اعتماد از سوی دولت برای تولیدکنندگان است که این امر جز با ایجاد ثبات در قیمت ارز محقق نمیشود؛ در این راستا، چنانچه یک تولیدکننده بداند که تا پایان سال میتواند از ارزی با قیمت ثابت استفاده کند قطعاً نگران نوسان بازار نبوده و تمام تلاش خود را منحصر به تولیدی باکیفیت میکند.
این راهبرد راهگشاست و در درازمدت رشد صنعت را در پیخواهد داشت. نوسانات اخیر زمینهساز ناآرامی در بازار بوده و تولیدکننده را با مشکلات متعددی روبهرو میکند، همین امر تمام صنایع را در برگرفته و آنان را از بازار تولید و رقابت دور کرده است.
اگر به دنبال ایجاد حمایت از تولید ملی هستیم ابتدا باید راهی برای ثبات ارز بیابیم. بهبیاندیگر ابتدا زیرساختهای لازم را برای تولید فراهم کنیم و سپس به دنبال سایر موانع در مسیر توسعه باشیم.
اگر نتوانستهایم در بازار فروش کالاهای تولیدی مانند زعفران یا انار موفق عمل کنیم این ناتوانی به نوع شناخت ما از بازاریابی بینالمللی برمیگردد؛ درعینحال مشترییابی در ایران نتوانسته رشد کند و این امر تأثیر مستقیمی بر صادرات گذاشته است.
ایران میتواند در حوزهی بستهبندی و جعبهسازی بسیار موفق عمل کند اما برخی کاستیها و سستی در برخی سرفصلها اجازهی توسعه را نداده است.
اگر در صادرات خشکبار و بحث بازاریابی درست عمل نکنیم، اگر نتوانیم برندسازی کنیم و خود را در سطح دنیا مطرح کنیم نمیتوانیم به جایگاه واقعی صادرات برسیم.
صنعت چاپ وابسته به واردات
هر محصولی که تولید میشود اعم از شویندهها، لوازم بهداشتی و آرایشی یا حتی برخی اقلام که پشت ویترین برای مشتری عرضه میشوند بیانگر نقش پررنگ صنعت چاپ در هر کشور است که عموماً در غالب لیبل یا بروشور یا چاپ بر روی اشیا ثبت شده است.
بستهبندی در بسیاری از موارد از خود کالا بیشتر دیده میشود. چهبسا بسیاری از کالاهای تولیدی که کیفیت خوبی ندارند ولی با کمک بستهبندی توجه مصرفکنندگان را به خود جلب میکنند. چاپ کالایی است که در کنار تمام محصولات تولیدی و صنعتی وجود دارد. متأسفانه صنعت چاپ وابستگی شدید به واردات دارد. مواد اولیهی لوازم چاپ، مرکب و ماشینآلات و حتی کاغذ نیازمند واردات هستند. هرگونه تغییر در قیمت دلار به منزلهی تغییر در تمام سطوح تولید بوده و در پایان این تنش به مصرفکننده صدمه وارد میکند.
همه بخشهای زیر مجموعهی چاپ به واردات وابسته هستند، از مرکب و پیگمنتها تا سابلایرها مستقیما وارد می شوند در بخش بستهبندی و لیبلهای نیز بیشتر مواد اولیه همچون سطوح رویه، فیلم، سیلیکونها و لمینتها وارداتی هستند، این مسئله تأثیر انکارناپذیری بر قیمت تمامشدهی کالا دارد.
بدین ترتیب، دلار بر قیمت تمامشدهی محصولات چاپی بهشدت تأثیر میگذارد. دلار امسال از سوی دولت ۴۲۰۰ اعلام شده است. درحالیکه قیمت دلار در سال گذشته حدود ۳۲۰۰ بود و در روزهای انتهایی سال به ۳۸۰۰ رسید. همهی این موارد حکایت از نوسانات ارزی و بیاعتمادی تولیدکنندگان دارد.
مدیرعامل صنایع چاپ مادرول اظهار میکند: تأثیر این نوسانات در کاغذ، جوهر، فویل آلومینیومی و حوزهی بستهبندی کاملاً محسوس است و تنشهای ناشی از این تغییرات را به مصرفکننده که در انتهای چرخهی اقتصادی است انتقال میدهد.
احمدی ابراز میکند: نباید فراموش کرد که حمایت از کالای ایرانی زمانی چهرهی اجرایی به خود میگیرد که بستری از زیرساختها و برنامههای تخصصی در نظر گرفته شود. لذا این امر نیازمند تدابیری از سوی دولت است. نکتهی قابلتأمل این است که ایجاد آرامش در بازار سبب میشود تا تولیدکننده در فضای مطلوب به تولید بپردازد.
واردات ممنوع
وی بیان میکند: نکتهی اساسی در اینجاست که ورود بیرویهی کالاهای غیرضروری زمینهی سقوط تولیدات داخلی را فراهم کرده و بیتوجهی مسئولین به این امر دامن زده است. واردات نامعقول سیلی سختی بر چهره تولید داخلی زده است.
واردات کمر تولیدات داخلی را شکسته است. تولیدکننده و یا چاپخانه دار نیازمند حمایتهایی از جنس تعرفههای گمرکی بر واردات است. زیرا تولید کنند تنها با ۵۰ درصد توان خود در حال فعالیت است.
خیانت به تولید
بحث کنترل واردات یک مسئلهی بسیار مهم و ضروری است. عدم توجه به نحوهی ورود بسیاری از این کالاها از مبادی غیرقانونی که مشخص نیست با چه ارزی به بازارهای داخلی راه پیداکردهاند به نوعی خیانت به تولیدات داخلی محسوب میشود.
آخرین آمار ارائهشده نشان میدهد ارزش کالاهای قاچاق در سال گذشته حدود ۱۵ تا ۲۵ میلیون دلار بوده است و این ارقام یعنی نابودی همین میزان تولید در داخل کشور. بنابراین قاچاق و واردات دو گزینهی خطرناک در کشورند که علاوه بر ضربه به اقتصاد با شعار حمایت از تولید ملی نیز در تضادند.
روابط عمومی شرکت تعاونی لیتوگرافان
